¹ Ειδικός Συνεργάτης στις Αμυντικές και Στρατηγικές Σπουδές
Η Διπλωματική Σκακιέρα στην Άγκυρα: Η Επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού (2026) και η Νομική Πρόκληση του Casus Belli
- Εισαγωγή
Η επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού στην Άγκυρα τον Φεβρουάριο του 2026 δεν αποτέλεσε απλώς μια τυπική συνέχεια του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας (ΑΣΣ), αλλά μια δοκιμασία της ανθεκτικότητας της «Διακήρυξης των Αθηνών περί Σχέσεων Φιλίας και Καλής Γειτονίας». Ενώ η «θετική ατζέντα» προχωρά σε χαμηλής πολιτικής ζητήματα, η ελληνική πλευρά επέλεξε αυτή τη φορά να θέσει εμφατικά το ζήτημα της άρσης της απειλής πολέμου (casus belli), αναδεικνύοντάς το ως το θεμέλιο λίθο για οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών.
- Ιστορική Αναδρομή και Νομικό Υπόβαθρο της Απειλής
Το casus belli δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια ρητή πολιτική και νομική δέσμευση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης από τις 8 Ιουνίου 1995.
- Η Αιτία: Η κύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) από την Ελλάδα. Το Άρθρο 3 της UNCLOS προβλέπει το αναφαίρετο δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια.
- Η Τουρκική Θέση: Η Άγκυρα, μη συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS, υποστηρίζει ότι η εφαρμογή του διεθνούς δικαίου στο Αιγαίο συνιστά «αιτία πολέμου», καθώς περιορίζει τη δική της πρόσβαση στην ανοικτή θάλασσα και την υφαλοκρηπίδα. [^1]
- Η Ελληνική Αντίκρουση: Η Ελλάδα πάγια υποστηρίζει ότι η απειλή αυτή παραβιάζει το Άρθρο 2(4) του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, που απαγορεύει την απειλή χρήσης βίας. [^2]
- Κύριο Μέρος: Η Ανάλυση της Επίσκεψης (Φεβρουάριος 2026)
Α. Η Στρατηγική της «Επιθετικής Διαφάνειας»
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στην Άγκυρα, η ελληνική διπλωματία εφάρμοσε τη στρατηγική της σύνδεσης της άρσης του casus belli με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η Τουρκία δεν μπορεί να επικαλείται το διεθνές δίκαιο στην Παλαιστίνη ή την Ουκρανία, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί μια παράνομη απειλή πολέμου κατά ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ και μέλους της Ε.Ε.
Β. Το Ζήτημα της Άρσης του Casus Belli ως Προαπαιτούμενο
Στο άρθρο αυτό υποστηρίζεται ότι η άρση του casus belli αποτελεί το conditio sine qua non (απαραίτητη προϋπόθεση) για την προσφυγή στη Χάγη. Η ελληνική πλευρά ανέδειξε ότι:
- Δεν μπορεί να υπάρξει ειλικρινής διάλογος υπό το κράτος εκβιασμού.
- Η άρση της απειλής θα αποτελούσε την απόλυτη απόδειξη ότι η Τουρκία εγκαταλείπει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Γ. Η Αντίδραση της Άγκυρας
Το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών, αν και διατήρησε το ύφος της «θετικής ατζέντας», επανέλαβε τη θέση περί «ζωτικών συμφερόντων» στο Αιγαίο. Η τουρκική πλευρά επιχείρησε να μετατοπίσει τη συζήτηση στην αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, συνδέοντας την άρση του casus belli με την ελληνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα. [^3]
- Συνολική Πολιτική Αποτίμηση
και Πολιτικοί Στόχοι που Ικανοποιήθηκαν
- Διεθνοποίηση: Η Ελλάδα πέτυχε να καταγραφεί στις εκθέσεις προόδου της Ε.Ε. ότι το casus belli αποτελεί εμπόδιο στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας.
- Εσωτερική Συνοχή: Η σαφής αναφορά στα εθνικά δίκαια ικανοποίησε το εγχώριο ακροατήριο, διαλύοντας ανησυχίες περί «μυστικής διπλωματίας» ή υποχωρήσεων.
- Αποκάλυψη Προθέσεων: Η επίσκεψη λειτούργησε ως «crash test» για το αν η Τουρκία είναι έτοιμη για μια στρατηγική στροφή ή αν απλώς επιδιώκει τακτική ύφεση για την αγορά εξοπλισμών.
Προοπτική και Επίτευξη Εθνικών Συμφερόντων
Η προοπτική των σχέσεων παραμένει μετέωρη.
Ενώ η αποφυγή θερμών επεισοδίων είναι κέρδος, η εμμονή της Άγκυρας στο casus belli δείχνει ότι η δομική κρίση παραμένει.
Το εθνικό συμφέρον εξυπηρετήθηκε μέσω της αποσύνδεσης της θετικής συνεργασίας (οικονομία, τουρισμός) από τον πυρήνα των κυριαρχικών δικαιωμάτων, τον οποίο η Ελλάδα αρνείται να θέσει σε διαπραγμάτευση.
- Συμπεράσματα
Η επίσκεψη του 2026 κατέδειξε ότι η Ελλάδα δεν ετεροπροσδιορίζεται.
Η ανάδειξη του casus belli στην καρδιά της Άγκυρας ήταν μια κίνηση υψηλού συμβολισμού και ουσίας.
Η επίτευξη των εθνικών στόχων περνά μέσα από την υπομονετική αλλά ανένδοτη πίεση για την πλήρη εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, ξεκινώντας από την απόσυρση της απειλής βίας.
Βιβλιογραφικές Αναφορές & Παραπομπές
[^1]: Republic of Türkiye, Ministry of Foreign Affairs: Maritime Issues in the Aegean Sea – The 12-mile issue. [Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα mfa.gov.tr]
[^2]: Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας: Ελληνοτουρκικές Σχέσεις – Η απειλή πολέμου (casus belli). [Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα mfa.gr]
[^3]: Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας: Ανακοίνωση σχετικά με τις δηλώσεις της τουρκικής ηγεσίας για το Αιγαίο. [MFA, 2026]
[^4]: Papadakis, K. (2024): International Law and Power Politics in the Eastern Mediterranean, Academic Press.
