Θα οδηγήσει σε ειρήνη η συμφωνία εκεχειρίας της Γενεύης;
Πέτρος Λιάκουρας, Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου
ΤΑ ΝΕΑ 16 Ιουνίου 2026
Το δίλημμα ποιος είναι τελικά ο νικητής της συμφωνίας θα πλανάται επί πολύ. Το Ιράν πάντως, για να διασκεδάσει κάθε υπόνοια, με την καθυστέρηση της υπογραφής συνέβαλε να μην φανεί ότι κάνει τη συμφωνία δώρο στα γενέθλια του Αμερικανού προέδρου!
Το σχέδιο συμφωνίας αφορά παράταση εκεχειρίας 60 ημερών με άμεσα μέτρα, αφενός το άνοιγμα του στενού του Ορμούζ και αφετέρου την άρση του ναυτικού αποκλεισμού, των κυρώσεων της εξαγωγής ιρανικού πετρελαίου και την αποδέσμευση σε πρώτη φάση, $25δις εκ των παγωμένων κεφαλαίων του.
Ο Πρόεδρος Τραμπ στις 28 Φεβρουαρίου διέκοψε την πρόοδο των τότε διαβουλεύσεων με το Ιράν, για να βομβαρδίσει, το κτίριο όπου ήταν, κατά μοναδική συγκυρία, συγκεντρωμένη σύμπασα η ηγεσία του Ιράν, η οποία εξολοθρεύθηκε. Αυτό θεωρήθηκε ως το αναγκαίο βήμα που θα εκπλήρωνε τον πρώτο στόχο της αμερικανοϊσραηλινής σύμπραξης για την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Η εξόντωση της ηγεσίας δεν επέφερε αλλαγή καθεστώτος. Το Ιράν δεν ήταν Ιράκ, αποδείχθηκε συμπαγές και ανθεκτικό. Επιπλέον στα αμερικανοϊσραηλινά σχέδια περιλαμβάνονταν επιθέσεις κατά του Ιράν για την καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος και του βαλλιστικού πυραυλικού συστήματος, καθώς και για τον απεμπλουτισμό του ουρανίου, που θα μεταφερόταν στις ΗΠΑ.
Στην εξέλιξη του πολέμου, το Ιράν έκλεισε το στενό του Ορμούζ που εξυπηρετεί τη διεθνή ναυσιπλοΐα με ελεύθερη (transit) διέλευση, η οποία δεν μπορεί να ανασταλεί, σύμφωνα με την UNCLOS. Όμως το Ιράν δεν έχει προσχωρήσει στην UNCLOS και θεωρεί ότι το τμήμα του στενού, συνιστά αιγιαλίτιδα ζώνη με δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης μόνον. Απεικονίζεται σε χάρτες το αντίστοιχο τμήμα του ίδιου στενού από το αντικείμενο Ομάν, ως επικίνδυνη περιοχή για τη ναυσιπλοΐα, ή επειδή είναι ναρκοθετημένη ή αβαθής, γεγονός που ανάγκαζε τη διέλευση από την αιγιαλίτιδα ζώνη του Ιράν. Έτσι προσέδιδε στο στενό υπεραξία. Σε συνδυασμό μάλιστα με το κλείσιμο λόγω πολέμου (παράνομο) το καθιστά choke point, δηλαδή εγκλωβίζει τα πλοία εντός του κόλπου, δημιουργώντας αναταραχή στις διεθνείς αγορές και χρηματιστήρια. Η πληροφορία των τελευταίων ωρών ότι ενδέχεται να επιβληθούν διόδια στο στενό του Ορμούζ είναι παράνομη ενέργεια.
Αντιδρώντας οι ΗΠΑ στο κλείσιμο του στενού, επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια. Πάντως από το 1949 το Διεθνές Δικαστήριο στην υπόθεση του στενού της Κέρκυρας έχει διαπιστώσει τον εθιμικό χαρακτήρα του καθεστώτος ελεύθερης διέλευσης από τα διεθνή στενά.
Ο Πρόεδρος Τραμπ αντελήφθη την εμπλοκή του σε έναν άστοχο πόλεμο και επιδίωξε πάση θυσία την διέξοδο, ακόμη και εάν διερρήγνυε τη σχέση του με τον επισπεύδοντα και καταναγκαστικό Νετανιάχου. Διέξοδος θα ήταν εφικτή μέσω διαπραγματεύσεων που διευκόλυναν με τη μεσολάβησή τους το Πακιστάν πρωτίστως, δευτερευόντως το Κατάρ.
Αν και οι διαπραγματεύσεις κινούνταν σε ένα κράμα εκεχειρίας και πολέμου, οι απειλές Τραμπ δεν άλλαξαν σε τίποτα τη σκληρή στάση των Ιρανών, που είχαν αντιληφθεί ότι το άνοιγμα του στενού του Ορμούζ είναι το υψηλό διακύβευμα για τον Αμερικανό πρόεδρο. Και αυτό γιατί εξαρχής δεν είχε υπολογίσει ότι το κλείσιμο θα προκαλούσε αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία. Υποχρεώθηκε όμως να το ανταλλάξει με άρση του ναυτικού αποκλεισμού, των κυρώσεων και του παγώματος των ιρανικών κεφαλαίων στο εξωτερικό. Αυτό είναι το πρώτο πλέγμα δεσμεύσεων άμα τη υπογραφή. Η εκεχειρία περιλαμβάνει και το Λίβανο που ζήτησε το Ιράν. Το Ισραήλ όμως με δηλώσεις αξιωματούχων του επιμένει ότι θα συνεχίσει τον πόλεμο με την Χεζμπολάχ, έως ότου αυτή αφοπλιστεί, με ό,τι σημαίνει αυτό για τη συμφωνία.
Τα λοιπά παραπέμπονται στη χορογραφία. Θα συμφωνηθούν και θα υλοποιηθούν ο έλεγχος και η επιθεώρηση του πυρηνικού προγράμματος, η δέσμευση να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα και να απεμπλουτιστεί το ουράνιο. Σταδιακά θα αίρονται κυρώσεις και πάγωμα των υπολοίπων κεφαλαίων.
Μέχρι στιγμής το Ιράν δείχνει να βγαίνει κερδισμένο, ο Τραμπ μέσα από τη συμφωνία ανασαίνει και μαζί του και η παγκόσμια οικονομία. Οι ευρωπαϊκές χώρες αίρουν τις κυρώσεις και επανακάμπτει η ομαλότητα. Να σημειωθεί πάντως ότι η συμφωνία του 2015 για τον έλεγχο των πυρηνικών και του ουρανίου, από την οποία αποχώρησε ο Τραμπ το 2018, ήταν πολύ καλύτερη.
